Kunst en architectuur

De artistieke droom van Niki de Saint Phalle

De blijvende nalatenschap van een kunstenares die een wereld voor zichzelf creëerde

Levendig dansende vrouwenfiguren, glibberige slangen kronkelend in energieke kleuren, patronen van opvallende strepen, blokken van felle kleuren en bloeiende bloemen zijn slechts een paar van de energieke symbolen van Niki de Saint Phalle. De Frans-Amerikaanse kunstenares (1930-2002) creëerde een geheel eigen beeldtaal die onmiddellijk onmiskenbaar en even geliefd blijft.

Haar levendig kleurgebruik, voluptueuze vormen en uitbundige omgevingen schepten feestvreugde, transformatie en fantasie. De interdisciplinaire werkwijze die Saint Phalle's baanbrekende carrière kenmerkt, heeft een blijvende invloed gehad op de canon van de moderne en hedendaagse kunst en heeft ongetwijfeld de huidige en toekomstige generaties feministische en activistische makers geïnspireerd.

De kracht van het vrouwelijk figuur

Vanaf haar vroegste uitingen, of het nu inspirerende live performances waren of de opzwepende "Shooting" schilderijen, bewees Saint Phalle in staat te zijn de kunstwereld te fascineren. Ze belichaamde feminisme in geest en ziel, en gaf haar werkwijze een krachtige zienswijze. De kunstenares kende haar waarde en had heel wat te zeggen. “We hebben totaal andere rollen en mogelijkheden. Ik denk dat vrouwen deze wereld veel beter zouden kunnen besturen. Een nieuwe vreugdevolle wereld,” zei Saint Phalle.

Midden jaren zestig begon ze met het maken van grootschalige sculpturen die de vrouwelijkheid binnen het kader van de vrouwelijke vorm vierden. Haar Nana-figuren accentueren de kenmerken van het vrouwelijk lichaam en blazen de vorm nieuw leven in door haar keuze van levendige kleuren en patronen vol leven. Het zijn blijvende totems van de feministische geest.

Haar werkwijze en haar eigen magnetische aantrekkingskracht reikten veel verder dan beeldhouwkunst en spreidden zich uit tot boeken, tuinen, architecturale projecten, films, theaterdecors, kleding, juwelen en zelfs parfum. “Ik volg een koers die voor mij gekozen is, omdat ik wilde laten zien dat een vrouw op monumentale schaal kan werken,” zei Saint Phalle.

Het zijn haar Nana-sculpturen die misschien wel de meest blijvende indruk op de kunstwereld hebben achtergelaten, omdat ze traditionele ideeën over het vrouwelijke lichaam en de rol van de vrouw uitdagen. “Ik droomde van grote kleurrijke Nana's die buiten in het midden van een park of een plein konden staan - ik wilde dat ze de wereld zouden overnemen,” zei Saint Phalle. Haar overtuiging om uitbundige monumenten voor vrouwen te maken, effende de weg voor hedendaagse kunstenaars om vandaag de dag te floreren, aangemoedigd om openbare werken te presenteren die de aandacht opeisen, waardigheid belichamen en hun aanwezigheid projecteren.

Niki de Saint Phalle. L'Estrella Carta No. XVII (The Star). 1997. Lithografie en collage-elementen. Foto ©2021 Niki Charitable Art Foundation.
Het publiek inspireren
Niki de Saint Phalle bij Tarot Garden, Garavicchio, Italië, jaren 80. Fotograaf onbekend.

Saint Phalle was bewonderenswaardig ambitieus. Ze was niet bang om op grote schaal te creëren en objecten en plaatsen van blijvende waarde achter te laten. Enkele van haar latere werken, “Grotto” en “Tarot Garden” zijn architecturale, meeslepende wonderen die blijven inspireren. “Ik wilde de echt belangrijke dingen en de grootste dingen van mijn generatie maken,” zei Saint Phalle.

Ze was bevriend met kunstenaars als Brancusi, Les Lalanne, Yves Klein, Larry Rivers, en anderen - met name mannen, in een kunstwereld met weinig succesvolle vrouwelijke voorbeelden. Saint Phalle ging de directe confrontatie met dat ongelijke speelveld aan. Door de dialoog aan te gaan met haar creatieve tijdgenoten blijft Saint Phalle een referentie voor de opkomende artistieke klasse van vandaag, continu aangehaald als de bron van voortdurende inspiratie en herontdekking. Saint Phalle zag kunst als een middel om samen te werken en contact te krijgen met het publiek en collega-kunstenaars. Haar verkenning van materiaal en medium, evenals het gebruik van haar projecten als een middel om sociale, milieu- en politieke problemen te bespreken met een breder publiek, zien we vandaag de dag terug in de praktijk van vele hedendaagse kunstenaars.

Saint Phalle ging de confrontatie met de gebeurtenissen van haar tijd niet uit de weg en werd een uitgesproken voorstander en verdediger van een aantal urgente kwesties. “De meeste mensen zien de spanning niet in mijn kunst. Ze denken dat het allemaal fantasie en eigenzinnigheid is,” zei ze. Ja, de nalatenschap van Saint Phalle is er een van vreugde en onstuimigheid - maar dat zijn kwaliteiten en kenmerken die de kunstenares gebruikte als reactie op de ongelijkheid, onrechtvaardigheid en discriminatie waarmee zij, zoals zovelen, gedurende haar leven te maken kreeg. Haar uitbundigheid was een keuze om zich te verzetten, om de wereld uit te dagen door te zeggen: als jullie ons niet willen vieren, dan doe ik het zelf wel.

Een unieke ontmoeting doordrenkt La Prairie House met kleur

De kunst van Niki de Saint Phalle heeft een bijzondere weerklank voor La Prairie, aangezien haar opvallende gebruik van kobaltblauw de inspiratie vormde voor de iconische kleur van de Skin Caviar Collection van La Prairie. In 1982 ontwikkelde Niki haar gelijknamige parfum vanuit haar atelier in een gezamenlijke ontwerpstudio in New York, waar het team van La Prairie vaak creatieve ontmoetingen had. Toen La Prairie het kobaltblauw van Niki de Saint Phalle zag - haar lievelingskleur die zij omschrijft als “de kleur van vreugde en geluk” - werd de link duidelijk: alleen kobaltblauw was goed genoeg. Een gelukkige ontmoeting die een band met La Prairie House zou doen ontstaan en voor altijd zou bezegelen.

Bijna veertig jaar na de ontmoeting gaat La Prairie door met het eren van de artistieke nalatenschap van Niki de Saint Phalle en werkt ze samen met MoMa PS1 in New York om de meest substantiële tentoonstelling in de VS te ondersteunen. “Niki de Saint Phalle: Structures for Life” is te zien van 11 maart tot 6 september 2021 en toont meer dan 200 werken die ontstonden vanaf het midden van de jaren 60 tot aan de dood van de kunstenares, met onder andere sculpturen, prenten, tekeningen, juwelen, films en archiefmateriaal. De tentoonstelling belicht Saint Phalle's interdisciplinaire aanpak en engagement met belangrijke sociale en politieke kwesties en focust op werken die ze creëerde om omgevingen, individuen en de maatschappij te transformeren.

Met deze steun eert La Prairie Saint Phalle's gedurfde en visionaire feministische geest - haar tarten van de sociale normen en haar bereidheid om de codes te breken, zowel in haar persoonlijke leven als in haar kunst.