SAVOIR-FAIRE

HET VERHAAL VAN ICONEN

DE KRACHT EN IMPACT VAN HET ICOON

Wat is de definitie van een icoon en wat maakt een beeld iconisch? Deze vraag houdt kunstenaars, portrettisten, architecten, vernieuwers en machtige en invloedrijke figuren al millennia lang bezig. Van de oorspronkelijke klassieke iconen tot het tijdperk van de massamedia, het internet en de meest krachtige symbolen van de moderne tijd, iconen bieden een suggestief visueel concept, waarmee de identiteit van een cultuur zou kunnen worden onthuld. De notie van het icoon is door de eeuwen heen veranderd, en blijft toch in bepaalde opzichten statisch en onveranderlijk. Hoe dan ook, het icoon blijft fascineren en intrigeren, en is tot op de dag van vandaag het ultieme doel voor creatieven.

DE DEFINITIE VAN HET ICOON

Het woord 'icoon' is afgeleid van het Oudgriekse eikoon, wat 'beeld' betekent, en de klassieke wereld heeft ons waarschijnlijk de eerste iconische beelden opgeleverd die op grote schaal door allerlei culturen zijn verspreid. In de loop der eeuwen is zowel het woord zelf als de definitie ervan aanzienlijk veranderd, en reikt het van Byzantijnse schilderijen tot de symbolen die we op de schermen van de nieuwste smartphones zien.

Door het oog van de moderne 20e eeuwse kunst werd de aard van het icoon opnieuw verbeeld, waarbij kunstenaars als Mondriaan en Rothko iconische beelden creëerden die een eeuw van vooruitgang definieerden. Warhol slaagde er later in het icoon te herdefiniëren door gebruik te maken van herhaling, vertrouwdheid en direct herkenbare beelden, die een nieuwe betekenis kregen in de context van zijn tentoonstellingen en de alomtegenwoordigheid die zijn werk bood.

Ook de moderne filosofie speelde een rol in het definiëren van iconen in het moderne leven. Roland Barthes, de Franse schrijver en semioloog, presenteerde halverwege de 20e eeuw het blijvende idee van de iconografie, waaruit blijkt dat een icoon niet alleen sterk moet lijken op wat het betekent, maar ook herkenbaar moet zijn, en symbolisch voor iets dat groter is dan de som der delen. Barthes identificeerde verschillende Franse iconen, die varieerden van recepten tot mode, en van gewoontes tot design, waarbij hij ons aanspoorde om het iconische te erkennen als een onderdeel van het dagelijks leven en als een spiegel waarin we de wereld en onszelf zien.

Detail van Piet Mondriaans schilderij Composition De Lignes Et Couleur: III, 1937.
Foto door: ©2020Mondrian/Holtzman Trust.
DE UITDAGING OM EEN ICOON TE CREËREN
Close-up van een typemachine met Helvetica-letters. Foto: ©Matthias Kretschmann, Getty Images.

Iets ontwerpen dat daadwerkelijk blijvend iconisch is, is zonder enige twijfel het hoogste doel voor de meeste creatieven. Maar weten wat tot de verbeelding van het publiek spreekt en wat zowel de passie van de consument als die van de industrie aanwakkert, is erg moeilijk te voorspellen. Sterker nog, veel iconen uit de 20e eeuw hadden in het begin moeite om hun verheven status te bereiken, en zijn zelfs in eerste instantie desastreus ten onder gegaan. Het Helvetica-lettertype, een meesterwerk van het Zwitserse design, werd bij zijn ontstaan in de eerste decennia van de vorige eeuw ronduit verworpen en genegeerd. Echter, toen het designlandschap eromheen verschoof en het door het Bauhaus geïnspireerde minimalisme een nieuw publiek vond, werd het het meest iconische lettertype van de 20e eeuw, en een zeer invloedrijke designklassieker op zichzelf.

Men zou kunnen beargumenteren dat, om een ontwerp een iconische status te geven, verschil van mening en tegenstand essentieel onderdeel zijn van succes. Bauhaus is daar een krachtig voorbeeld van, want de interieurs en architectonische idiomen van deze uiterst iconische school werden vaak verguisd door conservatieve kunstliefhebbers. Hetzelfde gold voor het monumentale New Yorkse Guggenheim van Frank Lloyd Wright, dat op enorme tegenstand stuitte, vaak door degenen die later de iconische impact erkenden die alleen de meest innovatieve benaderingen hanteerden.

Omgekeerd zijn er ook iconische ontwerpen die volledig gevormd lijken te zijn, waarbij de impact groot is en die de industrie eromheen vormgeven. De Vitra Chair, die in 1950 via een MoMA-wedstrijd het levenslicht zag, is daar een duidelijk voorbeeld van. De stoel is optimistisch, vooruitstrevend, gebruiksvriendelijk en stijlvol, en vertegenwoordigt het idealisme van een naoorlogs Amerika, dat innovatie wil combineren met comfort in huis, en nog liever een midden 20e eeuwse esthetiek van grensverleggende creativiteit wil ontwikkelen.

MODERNE ICONEN IN DE ARCHITECTUUR VAN DE 21E EEUW

Bij het zoeken naar de meest dwingende aspecten van de creatie van iconen, is de invloed die de architectuur heeft onmogelijk over het hoofd te zien. Echt iconische gebouwen bieden niet alleen een momentopname van de ontwerpidiomen van hun tijd, ze overleven veel van wat hen omringt, en dienen als blijvende symbolen van hele industrieën, steden of zelfs naties. Door middel van architectuur zien we een levend bewijs van de geschiedenis, hoe die geschiedenis is beschermd en bewaard, en de creatie van een visuele toekomst die op een dag ons heden aan toekomstige generaties zal tonen.

Frank Gehry beweerde dat goede architectuur moet 'spreken over tijd en plaats, maar verlangen naar tijdloosheid'. Om dit te bereiken werden een aantal regels opgesteld, die bepalen wat een gebouw kan helpen om een icoon van tijd en plaats te worden. Zo moet het gebouw een direct herkenbaar silhouet hebben, een uitdaging met zijn context kunnen uitdrukken, eerlijk gebruikmaken van materialen en een poëtische betekenis hebben die een symbolische belang heeft. Dergelijke begrippen zijn te zien in de gebouwen die echt synoniem zijn geworden met de steden waarin ze staan, zoals de Petronas Towers van Kuala Lumpur, het Guggenheim van Bilbao en The Shard van Londen.

In het internettijdperk en in een tijdperk waarin we de hele wereld over kunnen reizen, is onze blootstelling aan potentiële iconische ontwerpen, en aan iconische architectuur, breder en indrukwekkender dan ooit tevoren. Het is dan ook fascinerend dat het aantal gebouwen en ontwerpen dat erin slaagt om definitief een icoon te worden, derhalve niet is gestegen. Slechts een klein, kostbaar aantal verwierf ooit die onderscheiding. In veel opzichten spreekt dit boekdelen over de invloed en het belang van het icoon, en hoe de kracht ervan in deze tijden eerder is versterkt dan verwaterd. Hoe ver onze beschavingen ook reiken en welke wonderen ze ook creëren, het icoon blijft als status het hoogste niveau van uitmuntendheid.

Het Guggenheim Museum in Bilbao. Foto: ©cavallapazza, Istock.
DE HERONTDEKKING VAN EEN ICOON
La Prairie’s Skin Caviar Liquid Lift.

La Prairie’s Skin Caviar Collection, meer dan 30 jaar geleden gecreëerd, is de belichaming van durf. Dit leidde in 2012 tot het ontstaan van een icoon – Skin Caviar Liquid Lift. La Prairie’s eerste zwaartekracht trotserende serum, Skin Caviar Liquid Lift is ontwikkeld als eerbetoon aan de iconische kaviaarparels van de Skin Caviar Collection. Nu, in 2020, geeft La Prairie Skin Caviar Liquid Lift nieuw leven door haar twee krachtigste en meest geavanceerde ingrediënten, Caviar Premier en Caviar Absolute, voor het eerst in één ongeëvenaard serum te combineren.