SAVOIR-FAIRE

ΤΟ HOUSE OF WORTH ΚΙ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΥΨΗΛΗΣ ΡΑΠΤΙΚΗΣ

Η ΤΟΛΜΗ ΚΙ Η ΣΠΑΝΙΟΤΗΤΑ ΩΣ ΡΙΖΕΣ ΕΝΟΣ ΘΡΥΛΟΥ

Ο κόσμος της μόδας είναι πολύπλοκος, κυκλικός και εξελίσσεται συνεχώς, μια συνύπαρξη επιρροών, εμβληματικών προσώπων, αλλαγών στις προτιμήσεις και τις τάσεις. Αν όμως ξετυλίξουμε το κουβάρι της υψηλής ραπτικής και το ακολουθήσουμε μέσα από τις περασμένες δεκαετίες, θα φτάσουμε σε μια φιγούρα με προχωρημένη σκέψη: ένα άτομο με τολμηρές ιδέες και μοναδικό όραμα που έβαλε τις βάσεις για τον κόσμο της μόδας, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα.

Ο Charles Frederick Worth αναφέρεται συχνά ως ο πατέρας της υψηλής ραπτικής κι ο ιδρυτής της μόδας ως βιομηχανίας και μορφής τέχνης. Μέσα από τις δημιουργίες του, τις ιδέες του και τους εντελώς νέους τρόπους προσέγγισης στη ραπτική, ο Charles Frederick Worth μπόρεσε να καθορίσει την εικόνα της δικής του εποχής και να δώσει έμπνευση σε ένα πλήθος σχεδιαστών που ακολούθησαν. Παίρνοντας έμπνευση από τη δόξα περασμένων καιρών και στοχεύοντας στο μέλλον της βιομηχανίας του, ο Worth αποκρυστάλλωσε τη μεγαλοπρέπεια και την ομορφιά του παρόντος. Δημιούργησε έτσι αναταράξεις που είναι αισθητές ακόμα και σήμερα στον κόσμο της υψηλής ραπτικής και θα συνεχίσουν να επηρεάζουν και να ανανεώνουν την έννοια που έχουμε για την πολυτέλεια, καθώς το μέλλον ξετυλίγεται.

ΑΠΟ ΤΑΠΕΙΝΕΣ ΡΙΖΕΣ ΣΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΡΑΠΤΙΚΗ

Ο Charles Frederick Worth’s γεννήθηκε το 1825 στο Λινκολνσάιρ της Αγγλίας σε μια φτωχή οικογένεια και μπήκε στον κόσμο της μόδας από μικρή ηλικία. Πέρασε μεγάλο μέρος της νεότητάς του δουλεύοντας ως μαθητευόμενος σε δύο διαφορετικούς εμπόρους υφασμάτων στο Λονδίνο.

Στον χρόνο του μακριά από το εργαστήριο, κοίταζε για ώρες τα θαύματα της Εθνικής Πινακοθήκης, έχοντας εμμονή με την ομορφιά των φορεμάτων που είχαν απαθανατιστεί σε ελαιογραφίες, τα οποία φορούσαν ιστορικές βασίλισσες και αριστοκρατικές κυρίες. Σε αυτούς τους αχανείς διαδρόμους άρχισε να σχηματίζεται η ανεπανάληπτη αίσθηση του στιλ και της τέχνης του Worth. Με βάση τα κυματιστά φορέματα, τα τελειώματα και την αριστουργηματική τέχνη περασμένων εποχών, άρχισε να παρατηρεί κάθε λεπτομέρεια που θα καθόριζε το δικό του μέλλον και θα έπαιζε βασικό ρόλο στο να διαμορφώσει τον κόσμο της μόδας, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα.

Η ακόρεστη όρεξη του Worth για νέες ιδέες σφυρηλατήθηκε μέσα σε μια σκηνή που ανακάλυπτε εκ νέου την αγνότητα ενός παρελθόντος ελεύθερου από την αυξανόμενη μηχανοποίηση στην Αγγλία της βιομηχανικής επανάστασης. Οι μεσαιωνικοί χοροί μασκέ ήταν εξαιρετικά δημοφιλείς στην υψηλή κοινωνία του Λονδίνου κι ο Ρομαντισμός με το Νεοκλασικισμό ήταν στη μόδα σε εκείνη την περίοδο της ζωής του σχεδιαστή. Η διαδρομή του Worth συνδύασε τη λάμψη της βασιλικής ιστορίας με τις εκκεντρικές απαιτήσεις της υψηλής κοινωνίας. Ήταν μια διαδρομή που θα έβλεπε το έργο του να εξυψώσει τη μόδα ως μια μορφή τέχνης να τον οδηγεί από το Λονδίνο στους λαμπερούς δρόμους του Παρισιού.

Όταν ο Worth έφτασε στο Παρίσι στα είκοσί του, βρήκε δουλειά σε μια μεγάλη εταιρεία υφασμάτων, με όνομα Gagelin, βελτιώνοντας και αυξάνοντας τις γνώσεις που είχε αποκτήσει κατά τη μαθητεία του. Η Gagelin επέτρεψε στο νεαρό τεχνίτη να ανοίξει το δικό του τμήμα ραπτικής, επεκτείνοντας έτσι την επιχείρηση, ενώ παράλληλα ικανοποίησε τις φιλοδοξίες του νεαρού που ήθελε να ανέβει κοινωνικά. Πολύ σύντομα, οι εντυπωσιακές και ξεχωριστές του δημιουργίες έγιναν θέμα συζήτησης στην πόλη σε τέτοιο βαθμό που τα πρωτοποριακά φορέματά του κι οι δημιουργίες του συμμετείχαν στην Great Exhibition του Λονδίνου το 1851 και στην Exposition Universelle το 1855 στο Παρίσι. Η γρήγορη άνοδος επέτρεψε στο νεαρό Worth να κάνει το όνομά του γνωστό στους κύκλους μόδας στο Παρίσι, αλλά το αστέρι του θα ανέβαινε ακόμα πιο ψηλά.

Πορτρέτο της Αυτοκράτειρας Eugénie, που φορά ένα φόρεμα Worth. Jean Marius Fouque, after Franz Xaver Winterhalter. Πηγή: ©RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Michel Urtado.
ΑΙΧΜΑΛΩΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΑ
Πορτρέτο της Αυτοκράτειρας Eugénie, που φορά ένα φόρεμα Worth. Jean Marius Fouque, after Franz Xaver Winterhalter. Πηγή: ©RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Michel Urtado.

Το Παρίσι τη δεκαετία του 1850 ήταν μια πόλη γεμάτη με έναν εντελώς νέο πολιτιστικό δυναμισμό, χάρη στην αποκατάσταση του βασιλικού οίκου και με το Ναπολέοντα Γ’ να καθιστά την πόλη ένα μέρος προβολής για νέες ευρωπαϊκές ιδέες και μόδες. Όταν ο Ναπολέων παντρεύτηκε την Αυτοκράτειρα Ευγενία η μοναδική της αίσθηση της μόδας έθεσε τα πρότυπα που θα ακολουθούσαν οι γυναίκες της υψηλής κοινωνίας στο Παρίσι. Η ζήτηση για πολυτελή αγαθά, ειδικά πολυτελή ρούχα, ανέβηκε σε νέα ύψη που ζάλιζαν.

Το 1858, ο Worth μπόρεσε να ανοίξει το δικό του κατάστημα ώστε να προβάλλει τις δημιουργίες του και τη νέα του προσέγγιση στην υψηλή μόδα και μόλις η Αυτοκράτειρα Ευγενία ξεκίνησε να διαβαίνει τις πόρτες της Rue de la Paix και να παραγγέλνει από τον Worth, η φήμη του εκτοξεύτηκε. Με τέτοια στήριξη και δημοσιότητα και με τόσο προνομιούχα θέση μπόρεσε να έχει πλήρη ελευθερία ώστε να εμπιστευτεί το ένστικτό του και το πάθος του και να πραγματοποιήσει όλα όσα ονειρευόταν όταν βρισκόταν στην Εθνική Πινακοθήκη.

Η χαρισματική Αυτοκράτειρα Ευγενία κι η αυλή της γοητεύτηκαν από τον Άγγλο και επιδείκνυαν το ταλέντο του αγαπημένου τους μόδιστρου σε διάφορες εκδηλώσεις. Οι χοροί στην αυλή, οι δεξιώσεις στο Παλάτι του Κεραμεικού και εκδηλώσεις όπως οι ιπποδρομίες του Longchamp έγιναν το αντίστοιχο των σημερινών επιδείξεων μόδας για τον 19ο αιώνα. Οι κυρίες της υψηλής κοινωνίας στο Παρίσι έδειχναν τις τελευταίες δημιουργίες υψηλής ραπτικής, τις οποίες θαύμαζαν προσωπικότητες από όλη τη Δεύτερη Αυτοκρατορία και τον υπόλοιπο κόσμο.

Αν και τα εκκεντρικά, φανταχτερά και πολύπλοκα σχέδια του Worth δανείζονταν στοιχεία από ένα παρελθόν που ήταν σχεδόν προϊόν φαντασίας, η φήμη του κι ο καταιγισμός ενθουσιασμού που τον ακολουθούσε βασίστηκε εξ ολοκλήρου σε νέες πρακτικές που κανείς δεν είχε δει ξανά. Από τη μία, δεσμευόταν να ικανοποιήσει ακόμα και τις πιο πολυτελείς απαιτήσεις των πελατών του. Από την άλλη, άνοιξε νέους δρόμους, καθορίζοντας τους όρους με τους οποίους τα φορέματα σχεδιάζονταν, εφάρμοζαν και κατασκευάζονταν. Πριν από την άφιξη του Worth ως σχεδιαστή μόδας, οι κυρίες διάλεγαν τα υφάσματα μόνες τους και τα ρούχα τους φτιάχνονταν από προϋπάρχοντα πρότυπα. Το όραμα του Worth βασιζόταν όμως στη μοναδικότητα κάθε σιλουέτας και στην εφαρμογή, αλλά και σε σχεδιαστικά χαρακτηριστικά από προηγούμενους αιώνες που ανανεώθηκαν για να ευδοκιμήσουν σε σύγχρονα σχέδια. Με τον τρόπο αυτό, τα ρούχα του έγιναν η επιτομή της κατά παραγγελία δημιουργίας. Μέσα από τη μοναδικότητα της καλλιτεχνικής του έκφρασης και την αταλάντευτη πίστη στο ταλέντο του, τις ιδέες του και το δημιουργικό του πάθος, γεννήθηκε η έννοια της υψηλής ραπτικής.

Η ΕΦΕΥΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΥ ΑΝΤΗΧΕΙ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ

Η αληθινή τέχνη σε οποιονδήποτε κλάδο σπάνια έρχεται ακολουθώντας το πλήθος κι ο Worth ήταν ένας άνθρωπος που έμελλε να ηγηθεί με τις ατελείωτες ιδέες του που καθόρισαν τη βιομηχανία. Δουλεύοντας πάντα με τους δικούς του κανόνες, το House of Worth ήταν το πρώτο στο είδος του κατά πολλούς τρόπους. Οι πρωτοποριακοί εκθεσιακοί του χώροι είχαν ζωντανά μοντέλα κι όχι κούκλες για να προβάλλουν τα φορέματα, τα οποία στη συνέχεια προσαρμόζονταν για να εφαρμόζουν στο σώμα του κάθε πελάτη ή το προσωπικό του στιλ. Παράλληλα, κανείς πριν από τον Worth δεν είχε δοκιμάσει την ιδέα μιας εποχιακής συλλογής, ούτε είχε δοκιμάσει να μεταφέρει τα σχέδια και τις ιδέες σε μια πραγματικά διεθνή αγορά. Ο Worth, από το 1855 ακόμη, είχε τη διάθεση να εξάγει τα πιο αυθεντικά του μοντέλα στο Λονδίνο και σε άλλα μέρη της Ευρώπης και μέχρι τη δεκαετία του 1860, οι δημιουργίες Worth αγοράζονταν στα πιο πολυτελή καταστήματα της Νέας Υόρκης και αλλού.

Αυθεντικότητα, τόλμη και εφευρετικότητα ήταν οι βασικές αρχές στις οποίες πίστευε ο Charles Worth. Λέγεται συχνά ότι οι δημιουργίες του ήταν οι πρώτες που αναγνωρίζονταν ως αριστουργήματα του δημιουργού τους. Δεν είναι εύκολο να φανταστεί κανείς πόσο πρωτοποριακά ήταν όλα αυτά. Για πρώτη φορά, η ραπτική κι η μόδα έφτασαν να θεωρούνται υψηλή τέχνη, βασισμένη στην καινοτομία, την έμπνευση και το όραμα του καλλιτέχνη που είχε προτεραιότητα σε σχέση με τις επιθυμίες του πελάτη. Το νόημα της προσωπικής σφραγίδας στο έργο του δεν ήταν απλά μεταφορικό, μια που ο Worth ήταν ο πρώτος που έβαλε υπογεγραμμένη ετικέτα στα ρούχα του. Παρ’ ότι οι ταμπέλες τυπώνονταν στο εσωτερικό της μέσης, το όνομά του ήταν τόσο ξακουστό που οι κυρίες ανέστρεφαν το τμήμα του ρούχου στη μέση, ώστε η ταμπέλα να είναι φανερή και να δείχνει ότι το φόρεμά τους ήταν κατά παραγγελία. Έτσι, η ετικέτα του σχεδιαστή έγινε κυριολεκτικά αυτό που επιδίωκε κάθε πελάτισσα.

Τα μεθυστικά, υπερβολικά και πολυτελή χρόνια της Δεύτερης Αυτοκρατορίας δεν κράτησαν για πάντα φυσικά κι ο Worth έζησε αρκετά ώστε να δει την πτώση και την εξαφάνιση της βασιλικής αυλής στο Παρίσι. Παρ’ όλα αυτά, χάρη στα νέα πρότυπα μόδας που έφερε ο Charles Worth, οι μέρες της παραδοσιακής ραπτικής είχαν εξαφανιστεί για πάντα. Όπως συμβαίνει με την ανατολή κάθε σπουδαίου καλλιτεχνικού κινήματος, ο κόσμος της μόδας είχε ανασχεδιαστεί πλήρως κι η ζήτηση για κατά παραγγελία αντικείμενα, φτιαγμένα από τα χέρια μοναδικών καλλιτεχνών, δεν μπορούσε να σταματήσει. Η υψηλή ραπτική είχε φτάσει για τα καλά και κατά τη δημιουργία αυτής της νέας μορφής τέχνης, ο Charles Worth έσκισε το βιβλίο των κανόνων κι έγραψε ένα νέο, με σελίδες φτιαγμένες από βελούδο, δαντέλα και μετάξι.

Etiquette : Worth, 7, rue de la Paix, Paris Vers 1875. Φιλαδέλφεια, Η.Π.Α., Philadelphia Museum of Art. Πηγή: ©The Philadelphia Museum of Art, Dist. RMN-Grand Palais / image Philadelphia Museum of Art.