ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ

Πρωτοπόρες γυναίκες της Επιστήμης

Καινοτόμες γυναίκες κι η κληρονομιά τους

Η επιστήμη έχει σε κεντρική θέση την αναζήτηση για την αποκάλυψη κάθε μεγάλης αλήθειας. Η περιέργεια αποτελεί το κίνητρο, η επιθυμία για γνώση την ωθεί και η δύναμή της έρχεται από την καινοτομία, αποτελεί έναν κλάδο που ξεπερνά την κουλτούρα και το φύλο. Πάντα υπήρχαν καινοτόμες, τολμηρές και πρωτοπόρες γυναίκες επιστήμονες τεράστιας αξίας, οι ανακαλύψεις των οποίων βοήθησαν στη διαμόρφωση του πολιτισμού μας. Η τόλμη τους, η αποφασιστικότητά τους και η άρνησή τους να συμβιβαστούν, τις γέμισαν με κουράγιο ανάλογο της πνευματικής τους μοναδικότητας. Χάρη σε ένα περιβάλλον που αλλάζει και οδηγείται στην ισότητα και στις αξιόλογες προσπάθειες των γυναικών επιστημόνων και των ιδρυμάτων που τις στηρίζουν, η συνεισφορά τους στην κατανόηση του σύμπαντος στο οποίο βρισκόμαστε απολαμβάνει την αναγνώριση που της αξίζει.

Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΕΡΓΕΙΑΣ

Οι επιστήμες, από την ίδια τους τη φύση, πάντα επωφελούνταν από όσους διέθεταν αδιάκοπη περιέργεια, νοημοσύνη και διάθεση να φέρουν πραγματικές αλλαγές στον κόσμο και στις προσωπικές μας ζωές. Έτσι λοιπόν, η επιστήμη πάντα περιλάμβανε ξεχωριστά γυναικεία μυαλά και πρωτοπόρες γυναίκες, πολλές εκ των οποίων έφεραν επανάσταση στους τομείς τους. Η συμβολή τους μπορεί να εντοπιστεί από την αρχαία Αίγυπτο ακόμα, εκεί που η Merit Ptah, που λέγεται ότι ήταν η πρώτη επαγγελματίας μαία, καθόρισε τις πρώτες αρχές της μαιευτικής και ενέπνευσε αμέτρητους άλλους με τις ζωές που έσωσε και όσους βοήθησε να έρθουν στη ζωή.

Αν και οι γυναίκες έπαιζαν πάντα σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της επιστημονικής σκέψης και ανακάλυψης, δεν υπάρχει αμφιβολία για το γεγονός ότι η ιστορία απέτυχε να προβάλει τα επιτεύγματά τους σε σχέση με την αξία τους. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα γυναικών που είδαν τα επιτεύγματά τους να επισκιάζονται από άντρες συναδέλφους τους και μόλις τώρα, στον 21ο αιώνα, άρχισαν να τιμώνται για τις αλλαγές και τις καινοτομίες που έφεραν.

Ανάμεσα σε αυτές τις κρυμμένες προσωπικότητες, η Rosalind Franklin προσέφερε πρωτοποριακό έργο που οδήγησε σε μοναδικές ανακαλύψεις για τη φύση του DNA και αφοσίωσε όλη τη ζωή της στην Περίθλαση Ακτίνων-Χ πάνω στο δομικά συστατικά της ζωής. Ήταν όμως οι άντρες συνάδελφοι της ομάδας της που κέρδισαν το Βραβείο Νόμπελ Ιατρικής το 1962. Είναι εντυπωσιακό ότι αυτό δεν συνέβη μία φορά, αλλά και δεύτερη, με το έργο της πάνω στη μοριακή δομή των ιών να οδηγεί ένα άλλον άνδρα, μέλος της ομάδας της, να λάβει το Βραβείο Νόμπελ Χημείας το 1982. Η Franklin δεν ήταν η μοναδική τέτοια περίπτωση. Οι Mileva Maric-Einstein, Henrietta Swan Leavitt και Vera Cooper Rubin βίωσαν παρόμοια περιστατικά.

ΠΡΩΤΟΠΟΡΩΝΤΑΣ ΣΕ ΑΛΛΟΥΣ ΚΟΣΜΟΥΣ

Το μέλλον των γυναικών στην επιστήμη φαίνεται πολύ πιο λαμπρό και υπολογίζεται ότι το χάσμα μεταξύ των φύλων στις Θετικές Επιστήμης θα συνεχίσει να μικραίνει και θα κλείσει στις επόμενες δεκαετίες, χάρη σε μια συνεχή, ανοδική πορεία. Αυτό οφείλεται σε μια σειρά από παράγοντες και φυσικά χάρη στα σπουδαία επιστημονικά επιτεύγματα που κατάφεραν αξιόλογες γυναίκες τα τελευταία χρόνια.

Το 2019 είδαμε ορισμένα επιστημονικά άλματα από γυναίκες και μια συμβολική και πρωτοποριακή προσπάθεια με τον πρώτο αμιγώς γυναικείο περίπατο στο διάστημα από τις αστροναύτες Christina Koch και Jessica Meir. Σε αυτόν τον τόσο απαιτητικό τομέα επιστημονικής εξερεύνησης, οι δρόμοι ανοίγουν για μεγαλύτερη γυναικεία εκπροσώπηση στα διαστημικά προγράμματα όλου του κόσμου, δείχνοντας ξεκάθαρα ότι για τις σημερινές και αυριανές γυναίκες, δεν υπάρχουν όρια στο τι μπορούν να πετύχουν.

Τα τελευταία χρόνια είδαμε μια πληθώρα από προγράμματα και πακέτα χορηγιών όχι μόνο για να τιμηθούν σπουδαίες γυναίκες της επιστήμης, αλλά και για να γίνουν ο καταλύτης για μια νέα γενιά πρωτοπόρων γυναικών στην επιστήμη. Το Royal Society Rosalind Franklin Award από το 2003 προσφέρει οικονομική βοήθεια σε γυναίκες που θέλουν να προωθήσουν περαιτέρω την επιστημονική τους έρευνα, ενώ το πρόγραμμα UNESCO Women προσφέρει σημαντικές υποτροφίες για να βοηθήσει όσες θέλουν να εξελίξουν την επιστημονική τους πορεία σε υψηλότερο επίπεδο. Η υποστήριξη από αυτά και άλλα ιδρύματα αποδεικνύει ότι η στήριξη των γυναικών στις Θετικές Επιστήμες δεν είναι μόνο ευεργετική για τους τομείς που εργάζονται και σπουδάζουν, αλλά και για ολόκληρο τον πολιτισμό μας.

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ, ΕΝΙΣΧΥΟΝΤΑΣ ΤΗ ΦΙΛΟΔΟΞΙΑ

Οι αποδείξεις ότι οι καιροί και η στάση απέναντι στις γυναίκες στην επιστήμη αλλάζουν είναι εμφανείς παντού σήμερα και ειδικά στην κοινή συνείδηση σε σχέση με ιστορικές γυναίκες επιστήμονες. Έχουν γίνει μεγάλες προσπάθειες να τιμηθούν τα επιτεύγματά τους, πολλές φορές απέναντι σε εχθρότητα και έλλειψη ανεκτικότητας, και το πνεύμα καινοτομίας αυτών των πρωτοπόρων γυναικών χρησιμοποιείται για να εμπνεύσει όλους μας να ακολουθήσουμε την περιέργειά τους, ανακαλύπτοντας μεγάλες αλήθειες.

Πράγματι, υπάρχει η αίσθηση ενός αληθινού δημόσιου ενδιαφέροντος για την αποκάλυψη και την έρευνα πάνω στις ανείπωτες ιστορίες τέτοιων γυναικών και για τη διασφάλιση ότι η κληρονομιά τους δεν θα ξεχαστεί. Δημοφιλή βιβλία όπως το Hidden Figures προβάλλουν την πεμπτουσία αυτής της περιέργειας και του σεβασμού, ψυχαγωγώντας τους αναγνώστες με ιστορίες θάρρους και επιμονής που επηρέασαν θετικά τον τρόπο με τον οποίο ζούμε σήμερα. Πολιτιστικά γεγονότα, όπως η Παγκόσμια Ημέρα των Γυναικών στην Επιστήμη από τα Ηνωμένα Έθνη, μας ενθαρρύνουν να βρούμε τον χρόνο και να αναλογιστούμε τη σημασία των γυναικών επιστημόνων και τους τρόπους με τους οποίους η ελεύθερη πρόσβαση και η στήριξη θα έχουν όφελος για όλους μας.

Η Sunita Williams, Αμερικανίδα αστροναύτης που κατέχει το ρεκόρ για τον περισσότερο χρόνο διαστημικού περιπάτου από γυναίκα, έκανε προσωπική της αποστολή να εμπνεύσει γυναίκες και κορίτσια να ασχοληθούν με τις επιστήμες, υποστηρίζοντας με πυγμή ότι η απεραντότητα του σύμπαντος είναι το μόνο όριο για το μεγαλείο του ανθρώπινου μυαλού, ανεξάρτητα από το φύλο. Οι γυναίκες της επιστήμης, τόσο στο παρόν, όσο και στο παρελθόν, μόχθησαν για να βοηθήσουν την ανθρωπότητα να αποκτήσει περισσότερες γνώσεις, παρά το γεγονός ότι οι κοινωνικές συνθήκες δεν ήταν πάντοτε υπέρ τους. Η απόλυτη ισότητα μπορεί να μην έχει επιτευχθεί ακόμα, αλλά γίνεται πιο φανερό μέρα με τη μέρα ότι η καμπύλη της ιστορίας θα μας οδηγήσει εκεί.